Besøk og tur

Forrige fredag kom det nokre kjente og kjære folk gjennom døra på Sjømannskirka her i San Francisco.
Kari og Helge hadde tatt med seg sine to små hit til andre sida av jorda, og sidan eg hadde frihelg, fekk vi tilbringe heile helga og eit par dagar til i lag.
Det er utruleg kjekt å ha besøk heimanfrå - og veldig kjekt når vi då kan utforske både byen og områda rundt sammen. Så eg tenkte eg kunne dele nokre bilder av dei kjekke tinga vi har gjort i lag..

Første kvelden kosa vi oss på tapasrestaurant

Laurdag sette vi kursen for Stinson Beach. Det var rett og slett utruleg digg!

Vi la også inn ein tur til Twin Peaks for å sjå på skoddebyen

Søndag brukte vi på Glide, shopping og park-utforsking.

Mandag reiste vi ut frå byen igjen.

Nasa vendte nordover mot Sonoma og vingårdane der.

Vi var på omvisning på Benzinger vingård.

Og vi fekk sjølvsagt smake! ;)

Hausten kjem også til California..

Tysdag starta vi dagen rolig. Sol, basseng og kaffe var nøkkelord i ein god time før vi sette oss i bilen og køyrde via Napa, Berkeley og Oakland heim igjen til San Francisco.

Spor etter jordskjelvet

Byen min, sett frå motorvegen

Vel tilbake i San Francisco var det tilbake til jobb for min del, litt uforutsette utfordringar for vennane mine i form av innbrot i bilen. Men etter ein lang dag og ein litt vel lang spasertur i byen, kunne vi senke skuldrane med ein bedre biffmiddag. Det vart ein litt annen dag enn ein hadde planlag, men sånn er det fort når ein er på ferie.. No har vi ein dag igjen sammen før eg reiser til austkysten ei veke på medarbeidersamling, og dei fortsetter på sitt USA-eventyr. Og berre sånn at det er sagt:
De er hjertelig velkommen tilbake, og de andre som sit og tenker på at det hadde vore kjekt å besøke meg, de er også hjertelig velkommen på besøk! :)

Slankepress

Dette blogginnlegget har vorte viktig for meg å skrive. Nettopp derfor har det vore vanskelig å formulere. Eg skriv det ikkje fordi eg har lyst å eksponere meg sjølv, men fordi eg i sommar såg ting litt utanfrå då eg var heime i Norge. Eg skriv dette til foreldrene eg kjenner, og kanskje til nokre eg ikkje kjenner. Eg skriv det til deg som er på konstant slankekur og som stadig føler at du ikkje greier å leve opp til måla dine. Eg skriv det fordi eg ser ein oppveksande generasjon med særdeles usunne kroppsideal. Det gjeld ikkje alle, men i sommar møtte eg påfallande mange.

I sommar har eg som kjent brukt store delar av tida på å sitte på baken med eine foten høgt.
Ein konsekvens av dette var at eg fekk med meg rimeleg mykje av kva som eksisterar på norsk tv og i ulike ukeblad og nettaviser, ja, eg var til og med innom ei og anna papiravis.
Du verda kor mykje som handlar om korleis ein skal gå raskt ned i vekt...

Eg har ikkje tal på kor mange velmeinande råd eg fekk då eg skulle sitte stille. Eg vart nesten sjokkert over kor raskt samtaler sklei inn på tematikken slanking då eg var heime. Kanskje handlar dette berre om at eg er tjukk og difor er lett å skulle gi råd til. Men det eg merka meg var at ofte var fokuset på seg sjølv, eller på ungane. At ein stod med nasegrus beundring for dei som hadde trena vekk nokre kilo, og tydelig sjølvforrakt for at ein ikkje hadde greidd det sjølv. Både i sosiale medier og ansikt til ansikt møtte eg stadig enten "sjå på meg kva eg har fått til, det er så enkelt om du berre vil" eller "hadde eg berre greidd å få av meg desse 5 kiloa..." Og eg trur dette handlar om eit press. Eit press som kjem frå alle kantar - særlig frå diverse medier. Og fordi medievirkeligheta i Norge er såpass liten, så blir det enormt og svært vanskelig å velge vekk.

Anno 2014. Big girl.

Dersom du har lese litt på bloggen min, så veit du at dette er eit tema som eg ikkje er heilt likgyldig til.
Og eg merka veldig tydelig at mange er påvirka av det mediebildet som er der heime..
Det som virkelig bekymra meg var å sjå korleis barn og unge utviklar seg i forhold til det som skjer rundt seg.

Som eg har skrive før så fekk eg gjennom oppveksten vite at eg ikkje fulgte normalen. Sansynligvis hadde dette noko med at eg åt rikelig med glutenholdige matvarer, men at eg ikkje burde det vart jo ikkje oppdaga før eg var 30 år. Eg var 12 år då legen satte meg på første pulverkur - då var eg 163 cm, 65 kg og rimelig aktiv. Resultatet etter heile ungdomstida og 20 åra som jojo-slankar med god hjelp av dei stadig nyaste motediettane er ein altfor tung kropp utan forbrenning og spiseforstyrrelse som lett tas opp igjen. Eg skal ikkje ta heile historia endå ein gong, den kan du lese sjølv på blogginnlegget "Spiseforstyrra"(Du finn det på høgre sida her..)
Poenget mitt er: Eg veit litt om korleis det er å føle på at ein ikkje er god nok, fin nok, slank nok...

When you try your best, but don't succeed..

Og hjertet mitt blør når eg høyrer om nydelige tenåringsjenter som står i prøverommet og grin fordi buksa, som etter alle andre sitt syn sit som om den var sydd til henne, etter hennar syn ikkje passar. Eller når småskulejenta omtrent ikkje smakar på maten fordi ho ikkje vil bli feit, eller ho som skal inn i tenåra tyr til maten som trøst fordi ho ikkje greier å bli like mager som søstera eller venninna. Og eg treng ikkje gå langt for å sjå at det er vi vaksne som er usunne forbilder. Dei høyrer korleis vi vaksne snakkar om oss sjølv og andre, korleis vi klagar på for masse her eller for mykje der. Og dei tek det til seg.

Det skal ikkje mange skeive kommentarane til før ting festar seg i eit barnesinn. I mitt hovud kjem eg alltid til å vere "Fleskeberget". Det er den morsomme kommentaren, som kun var morsom for den som sa det og dei andre som stod rundt og lo. Løgna som for min del vart sanning. Det var ei utilsikta kategorisering, ein veldig lite gjennomtenkt kommentar  og det var, slik eg ser det som voksen, ikkje meininga at det skulle såre meg så djupt som det faktisk gjorde.

Fleskeberget på tur.

La meg innrømme det først som sist: Eg er like fasinert som kven som helst andre av menneske som går ned 100 kg på tv. Eg stirrar like intenst og lurer på korleis dei får det til. Eg skulle gjerne hatt samme sjansen som dei - berre uten kamera som fulgte meg. Men nettopp det siste får meg til å tenke at det mest sansynlig ikkje er særlig sunt å sitte å sjå på korleis andre gjer det. Det er nemlig ikkje slik at alle som er tjukke eller har eit par kilo for masse på kroppen et for masse. Eg veit jo utmerket godt at mitt problem ikkje er 7000 kalorier for dag, alle som slit med vekta må finne ut kvifor dei gjer det før dei kan greie å gjere noko med det. Og sjølv om ein veit det, er det ikkje alltid så lett å få gjort noko med det. Og det blir ikkje bedre når alle skal hjelpe deg, ut frå det dei har sett på tv eller lest i eit blad.

Men poenget mitt her er ikkje kva eg må gjere - men at mange i dag veks opp med eit urealistisk bilde av kva som er ein sunn kropp. Mange jenter veks opp og trur at dei må vere størrelse 32-34 for å vere akseptable. Og guttane skal ha mest mulig musklar og helst ikkje berre sixpack, men vaskebrettmage med både 8 og 10 ruter. Dei er ikkje blitt særlig gamle heller før dei startar å fokusere i denne retninga heller...

Ingenting i veien med å ha bra kropp! Men når dette blir malen...
(Photo: Internett)

Kva skjedde med å ete sunt, men normalt når ein veks opp? Kva skjedde med å vere ute og bevege seg? Kvifor må ein jage etter å være tynnast og å ha lavast mulig fettprosent?

Eg såg ei episode med klassikaren "I Love Lucy" her om dagen. Lucy prøvde å komme seg inn i dansetroppen til Ricky. For å greie det, måtte ho komme seg inn i ei drakt i size 12. Det tilsvarer størrelse 44. Kor mange av oss ville seie oss fornøgd med å komme oss inn i størrelse 44 i dag? Eg var det ikkje sist eg hadde det på meg, og det er dessverre nokre år sidan... Minimum bør jo vere størrelse 38, helst 36. Og til og med blant dei som kjem seg inn i størrelse 36 har eg hørt klager.

Ca. størrelse 44 (Photo: Internett)

Kva tid vil vi kunne seie at vi er fornøgd? Kva forbilder er vi for borna "våre" (eg veit eg er barnlaus, men eg er tante til 10!) dersom vi ikkje viser at ingen kroppar er like - og det er ikkje meininga at vi skal vere det heller? Kva fortel vi dei dersom vi alltid slankar oss og aldri godtek kroppen vår som den er? Må ein leve opp til standarden for puppar, rumpe og lår å kunne bli betrakta som sexy? Eller kan sexy være noko meir enn kvar kurvene er plassert? Kan vi greie å godta at nokon av oss har litt meir kjøt på beina enn andre? Og kan vi greie å leve med at nokre faktisk har mykje mindre? (det er nemlig ikkje lettare å vere ufrivillig tynn!)

Hadde det ikkje vore bedre om fokuset var på å ete sunt og vere i fysisk aktivitet, og spare snop til helga, helligdagar og bursdagar enn å fokuserer på å nå eit mote- og mediebestemt kroppsideal? Og hadde det ikkje vore bedre å heie på kvarandre, og snakke fint om seg sjølv - og heller kjøpe buksa i ein størrelse større slik at den satt fint, i staden for å presse seg inn i den som strammar slik at ein får vondt av å sitte?
Kanskje kunne det då bli ok å bruke størrelse 44 igjen.

Jordskjelv

Fredag var vi på IKEA. Meg, nyepresten og frua.

Laurdag kom det leveranse med flate pakker.

Eg trur eg fekk for lite slike byggeting/lego som barn, 

for eg er som ein unge når eg skal montere IKEAmøbler.

Stor stas og ypperlig lørdagskveldsarbeid.

Eg har et par til, om nokon treng det..

Eg vart litt oppslukt i arbeidet, 

så klokka bikka 12 før eg fekk sukk for meg.

Ting tar jo litt lenger tid når ein går med krykker 

og ikkje kan berre løfte alle dei tunge pakkane.

Men eg greidde det - og er ganske fornøgd med det.

Litt flaks må en ha..
andre ville sikkert tatt mål FØR dei handla.

Så, eg var litt etter skjemaet då eg omsider kraup under dyna.

Og eg sovna ganske raskt.

Men så....

Kl.03.19 ringte telefonen.

Eit norsk nummer eg ikkje kjende.

Eg tok den.

Det var ingen som svarte då eg sa "Hallo" 

sjølv om eg sa det fleire gonger.

I bakgrunnen høyrde eg ei nyare versjon av

Herre Gud ditt dyre navn og ære,

Teksten var det som er andre vers 

i den nye salmeboka.

"Gud er Gud om alle land lå øde. 

Gud er Gud om alle mann lå døde."

Då la eg på.

Eg la telefonen på nattbordet.

Snudde meg i senga.

Fast inventar...

BOM!

Heile senga rista.

Lenge.

Så lenge at eg rakk å tenke:

"Så det er slik det føles. 

Håpar det snart går over.."

Og framleis rista det.

Mobilen ramla ned frå nattbordet.

Og så vart alt stille.

Først då tenkte eg:

"Hm. Var det ikkje slik at eg burde komme meg ut

eller i det minste under ein bærande konstruksjon?"

Så låg eg der. 

Slo på lyset. Det fungerte.

Høyrde at naboen åpna vannkranen.

Det fungerte.

Så sjekka eg nyhetene.

6,1.
Oj, det var sterkt.

Og det var i Napa,
kun eit lite stykke nord for her.

Nyhetene i dagane etter har vist kor store 

ødeleggingane kan bli.

Mange står utan heimen sin.

Og eg er takknemlig for å 

ha sluppe unna med ei skjelvande seng.

I går handla sjølvsagt mykje av samtalene 

i kyrkja om skjelvet.

Det er nemlig ikkje slik at vi opplever slikt støtt her.

Dette skjelvet her er det nest sterkaste på 108 år.

Siste store skjelv var i oktober i 1989, 

det var på 6,9.

Heldigvis er det ikkje kvardagskost.

Eg fortalde ei venninne om telefonen eg fekk

rett før det heile starta.

Umiddelbart var reaksjonen:

"What do you think the meaning of that was?"

Eg må jo innrømme 

at der og då syns eg det var litt creepy.

Og eg er ikkje av dei som 

likar å åndeliggjere ting som skjer.

Men ikkje eg ein gong kan nekte for at det luktar litt

gudfeldighet av det...

Eg gjekk og tenkte på det utover dagen og kvelden.

Ein kveld eg avslutta med å ta meg ein tur

til Crissy Fields og sjå på solnedgangen

med den samme venninna.

Eg stod der og såg på det uendelig vakre

med sola som raudna bak Golden Gate

før den gjekk i havet og tenkte:

Ja, Gud er Gud om alle land lå øde.

Ja, Gud er faktisk framleis Gud 

sjølv om vi alle mann lå døde.

Gud er den samme i dag som han var i går,

og det vil Han fortsette å vere.

Han er større enn mine tankar, 

større enn mine ord,

større enn mine handlingar 

og større enn eg nokon gong vil greie å fatte.

I allefall på denne sida av evigheta.

Men sjølv om Han er så stor

så bryr han seg likevel om vesle meg.

Og eg gjekk heim,

etter ein fredelig solnedgang,

og kjende at uansett kor mykje jorda måtte beve

så kan eg kvile trygt i hendene

til den Allmektige.

Veien til preikestolen

Den siste veka har vore prega av at vi har fått ny prestefamilie på plass her i San Francisco. Hurra!
Egentlig skulle dei sleppe å ha noko med gudstenesta å gjere forrige søndag, men på grunn av litt endringer av flyreiser for dei som egentlig skulle ha den, så måtte vi slå hovuda saman og få det til på anna vis. Resultatet var at presten hadde liturgien og spelte og eg talte og sørga for at det vart kirkekaffe. Eg syns det var ein heilt grei deal - eg kan jo spele piano om eg må, men kan eg spare verda for det så er det inga ulempe.

Så då måtte eg til å grave i gamle kunster, ja, talekunster altså. Og det vart noko som sette ganske mange tankar i sving hos meg. For eg kan sjå tilbake på kva eg har formidla og korleis eg har gjort det, og det er nemmen ikkje alt eg er like stolt av å ha gjort.

Som ungdom var eg idealistisk og meinte alle i verden burde meine det samme som meg. Eg var nok det mange vil karaterisere som rimelig konservativ og såg det meste i svart/kvitt. Dei som snakka om gråsoner forstod eg i grunnen lite av. Rett var rett og galt var galt, og eg var svært så tydelig på det som eg oppfatta slik.

Det er ikkje nødvendigvis at det eg sa var så fryktelig gale - eg håpar at eg ikkje har såra menneske med det eg har sagt og gjort opp gjennom åra. Men det er fryktelig lett å forkynne i svart/kvitt når ein ikkje har mennesker å knytte sak til. Det er lett å rope høgt om flisa i andre sine auge når ein ikkje ser bjelken som ein er på veg til å mose inn i sitt eige. Det er lett å snakke om å vere revolusjonær og radikal, men det er noko veldig anna å leve det.. Det er lett å bruke store ord, men altfor ofte er det tillærte fraser. Det er så utruleg lett å stå inne i si vesle, kristne boble og dømme resten verden nord og ned.

Talen min på søndag handla om fariseerane og dei skriftlærde i møte med Jesus då han kalla Levi i Lukas kap.5. Og disse mennene som strevde etter å leve etter lova har gjort meg så bevisst på mitt eige liv og mitt eige strev. Derfor vart fokuset på dei og eg veit at eg har holdt bedre taler opp gjennom åra, men eg veit óg at eg trengde denne talen.

For eg ser kor fort eg dømmer andre og kor lett det er å tenke at "eg er no glad eg ikkje er som den og den". Kor lett eg sjølv kan tenke at "i det minste er eg no ikkje slik". Og så glattar eg over og prøver å leve litt kardemommeby-aktig med "du skal ikke plage andre, du skal være grei og snill..." Og slik strever eg på gjennom livet, prøver å gjere mitt beste og håpar ingen ser det når eg ikkje greier det.

I møtet mellom Jesus og farisearane og dei skriftlærde så svarer ikkje Jesus dei med at dei er nokre "skinnhellige bukkar" slik som mange av oss lett tenker uten at vi ser at vi kan vere rimelig like dei i våre holdningar og handlingar.  Jesus gir dei eit valg. Han seier "Det er ikkje dei friske som treng lege. Eg har ikkje komt for å kalle rettferdige, men syndarar til omvending" Under dette ligg det: Du kan velge å innrømme at du ikkje fiksar alt, og eg er her for deg. Men om du ikkje vil innrømme at du treng meg, så pressar eg meg ikkje på deg.

Det var i allefall det eg fekk ut av teksten denne gongen. Og det slo meg kor mange gonger eg opp gjennom tidene har brukt ord og vendingar som har gjort Jesus til ein framand fjott for menneske som ikkje kan sjargongen. Eg vart klar over kor mange gonger eg har brukt følelseslada begrep for å få menneske til å forstå, sjølv om dette ikkje har vore ein uttrykksmåte som i bunn og grunn har vore naturleg for meg - men fordi eg gjekk i eit bestemt miljø var det ein forventa uttrykksmåte. Og kor mange gonger eg med mine fordømmande holdninger stått i veien for at menneske kan få eit slikt møte med Jesus som det Levi fekk ?

Eg håpar det ikkje er mange gonger. Men eg fryktar at det kan ha skjedd. Og det er ikkje noko eg kjenner meg særlig stolt av. Eg har ingen statistikk eller tall å vise til, eg kan berre beklage om eg har gjort det. Det var aldri meininga. Men eg må sjå framover, må gå vidare - litt klokare enn eg var før. Og eg har endra meg. Mange vil seie at eg har endra meg mykje. Andre har sett at eg har prøvd å passe inn i ei form eg egentlig ikkje passa heilt inn i, eller berre har vorte riven med av ungdommelig engasjement.

Eg er framleis idealistisk - hvis ikkje kunne eg ikkje ha flytta til andre sida av jorda for å jobbe i ei kyrkje. (Ein del av meg håpar på rikelig lønn i himmelen ;) )
Men eg ser nok verda i fleire gråtonar, ja, faktisk vil eg seie at eg ser meir i fargar no enn eg gjorde då eg var yngre. Mange vil sikkert putte meg i båsen liberal. Det er heilt ok for meg. Eg har fått ansikt til teologien, dei store spørsmåla har blitt utfordra, mine egne feil og mangler har blitt meir synlige og behovet for nåden har blitt større for min eigen del. Kanskje handlar det også om at eg har fått sjå at trua veks på stader der ein ikkje trudde den var å finne, hos menneske som ikkje akkurat trakkar ned bedehusa - men som av og til søker inn i den folkekyrkja eg ser mange av dei eg før har hatt som forbilde kallar innhaldslaus.

Eg håpar at dette gjer at når eg går fram på talarstolen no så har eg noko bedre å komme med enn då eg var yngre. Kanskje er det ikkje like velformulert, glasert og skråsikkert som før, men det er definitivt ærligare. Og eg vil heller vere ærlig og møte alle menneske med omtanke og respekt, enn å ha alle dei rette formuleringane og kristelig aksepterte meiningane. For å seie som Billy Graham: "It's the Holy Spirit's job to convict, God's job to judge and my job to love"

Splitta Liv

Om ei god veke (ok, om 9 dagar) sit eg på flyet til San Francisco igjen.
Denne gongen er det litt annleis enn forrige gong.
Då var eg full av spenning over kva som venta meg. Spørsmål av alle slag surra i hovudet.
Denne gongen skal eg heim til ein kvardag. Eg veit kvar eg bur og kva eg skal styre med.

Forrige gong var eg så spent på det som venta meg at eg ikkje tenkte så mykje på det eg reiste frå. Eg skulle ut på eventyr. Og så var det ikkje så lenge til eg skulle heim til Norge igjen.
Denne gongen blir det nok nærmare eit år før eg setter nasa mot austover igjen, i allefall så langt austover. Det er nesten slik at eg får vondt i magen når eg tenker på kor lenge og langt det er. Men eg veit jo av erfaring at tida ofte går fortare enn eg likar når det kjem til stykket..

Solnedgangen i havgapet heime på Stadt

Eg har vore lenge heime i sommar også. Det er over to månader sidan eg reiste frå San Francisco. Riktig nok var eg på ein ferietur til Hellas i starten, men det har vore nokre rolege månader som stort sett har vore heime på Stadt eller omegn. Eg har vore mykje med familien og ein del med venner. Eg har kjent på at eg faktisk har røtene mine her, og at eg er så glad i desse menneska at eg ikkje har ord på det. Kanskje er det den berømte nedturen som kjem no - for eg syns det er litt vanskelig å skulle reise frå dei.

Men samtidig gledar eg meg veldig til å komme tilbake til kvardagane i San Francisco. Eg gledar meg til å sjå igjen alle desse menneska som har fått stor plass i hjertet mitt det siste halvåret. Eg har jo tenkt på dei jamnt og trutt heile sommaren og lurt på korleis dei har det. Eg har sakna dei, sjølv om eg har hatt det supert her eg har vore. Eg ser fram til å få møte nye og gamle kollegaer igjen, og finne vegen vidare sammen med dei. Eg elskar jobben min. Eg er så heldig som får denne muligheta. Det surrar stadig nye idear om korleis eg kan gjere ting på jobb, så eg er rimelig sikker på at eg er på rett plass. Ja, sjølv om det er kvardag er det ikkje mindre eventyr. Og det er ikkje fritt for at det blir spennande å komme tilbake heller, eg lurer veldig på korleis det blir å gå nedover bakkane der med krykker...

Det er veldig merkelig å vere i ein slik tilstand som eg er i no. Eg er splitta. Eg er glad for dit eg skal, men lei meg for at det betyr at nokon må bli igjen her heime. Heldigvis har vi skype, snapchat, epost og telefon og andre tekniske duppedingsar som gjer at det er mulig å halde kontakten. Det er liksom ikkje slik som før i tida då eit brev tok tre veker. Og eg skal jo heim neste år også! Men eg må også innrømme at eg så veldig gjerne skulle sett at familien min og vennane mine her var nærmare. 9 tidssoner er liksom litt...

Det er baksida av medaljen. Ein kan faktisk ikkje få både pose og sekk når det gjeld dette. Eg veit jo at eg kjem til å ha det fint når eg kjem tilbake til San Francisco - for eg har allereie begynt å føle meg heime der også.  Heldigvis går det ikkje ein månad før første besøket seier at dei dukkar opp. Likevel håpar eg at San Francisco tek i mot meg med like åpne armar denne gongen som forrige - for eg har en følese av at eg kjem til å trenge ein klem eller to..

Fritt skuleval?

Våren då eg var 16 år sat eg med søknadsskjema til samordna opptak framfor meg. Eg hadde hatt eit "friår" på folkehøgskule og no var tida komen for å velge kva eg ville vidare i livet, eller i alle fall kvar eg ville gå på vidaregåande. Valget var vanskelig, og eg måtte gå nokre runder med meg sjølv.

15 år og kjempeforelska
i ingen ringare enn Jordan Knight
i NKOTB - så då tegna eg han..
Kunne eg vorte flinkare om eg hadde
fått velge ei anna linje?

Ein del av meg hadde veldig lyst å gå tegning, form og farge. Men dette var ikkje eit alternativ, for i Sogn og Fjordane hadde vi ikkje eit slikt alternativ. Eg kunne søke på Fagerlia i Ålesund, men eg ville stille bakerst i køa og sjansen for å komme inn var minimal. Så eg enda opp med å søke på musikklinja på Firda. Eg hadde tre fine år der, så eg angrar ikkje - men eg har ofte lurt på kva valget hadde vorte om eg kunne velge fritt...

Musikklinja var jo ikkje feil den heller..

Det er jo over 20 år (!!!) sidan eg gjorde dette valget, men ting har ikkje endra seg vesentleg mykje, og ikkje direkte til det bedre. Dei siste åra har eg fått sjå på nært hald korleis systemet ein har for dette ikkje nødvendigvis er så bra.. Og det undrar meg at fylkeskommunene er så forherliga grenser på dette. Det er ikkje nødvendigvis det beste for ungdommane. Eg meiner det burde vore ei politisk sak, men sidan ein sikkert ikkje møter dei samme utfordringane på austlandet som ein gjer her på vestlandet, så blir det ikkje prioritert. Og når då ungdommar som jobbar som heltar for å komme inn på linjedraumen sin opplever byråkratiet frå si verste side, då kjenner eg at det kokar litt i meg..

Mange har sikkert fått med seg at nevøen min og eit par volleyballtalent til frå Volda måtte gå til media for å få "gjesteelevsgaranti", fordi byråkratiet i Møre og Romsdal fylkeskommune hadde tidsfristar som var rimelig urealistiske. Sjølv om ungdommane som hadde søkt hadde gjort det dei kunne innanfor fristen, var inntaksprosessen slik at dokumentasjon på skuleplassen kom fleire månader for seint. (kven kan vel vise til plass på vidaregåande skule i april?) Vedtaket som fylkeskommunen hadde fatta gjekk heller ikkje an å klage på. Dette var andre saka ein kunne lese om i media samme veka om byråkrati og elevar som ikkje fekk gjesteelevsgaranti... Og for meg blir det heilt feil at elevar må gå til media for å få skuleplassen ein har jobba for og kome inn på. Det ordna seg for nevøen min og vennane hans - men det hadde det ikkje gjort om han ikkje hadde gode folk rundt seg og media hadde tatt saka. Eg blir også litt lei av at slike saker dukkar opp år etter år utan at nokon tar tak i det på ein meir generell basis - slik at det blir opp til kvar enkelt elev å kjempe for plassen sin. Kva då med dei elevane som ikkje har eit ressurssterkt nettverk rundt seg?

Når du jobbar mot draumen... 

Men la meg gje nokre andre eksempel:
Dersom ein elev frå Stadlandet ønsker å gå automasjon-linje på yrkesfag (det er sånn elektriker-greier som vi vanlege ikkje forstår oss på), så må vedkommande til Årdal. Å komme seg dit er ei aldri så lita kinareise å komme seg dit, sjølv om det er i samme fylke. Med bil og full klaff på ferger vil det ta omlag 5 timar. Men ein sekstenåring har ikkje førarkort.. Med buss snakkar vi om nokre timar til. Sjølvsagt kan ein ta fly frå Sogndal til Sandane, men det var dette med pris då. Og at ein må komme seg frå Årdal til Sogndal og frå Sandane til Stadlandet, noko som ikkje nødvendigvis er det enklaste med rutegåande trafikk.. Same utdanning kan ein få i Ørsta. Det er 2,5 timar unna inkludert ferge. Vi snakkar ikkje om mange timane ekstra med buss.

Dersom ein elev frå samme plass tenker å utdanne seg til blomsterdekoratør kan vedkommande få gå første år på Eid vidaregåande som er ein av dei nærmaste vidaregåande skulane, men der har dei ikkje påbyggingsåra - ja, faktisk finnes ikkje dei i fylket i det heile tatt. Då må eleven bytte klasse til Ørsta. Det ville jo kanskje vore mindre stress for eleven å få gå i samme klasse i tre år, i staden for å måtte bytte etter eitt år.. Men fordi det er ei fylkesgrense der, så stiller eleven langt bak i køa på utdanninga..

Ein elev frå Åheim stiller bakerst i køa til TAF-linja i Måløy, sjølv om det ikkje er tilsvarande tilbod i Møre og Romsdal. Og Måløy ligg berre ein god halvtime unna. Det er liksom noko som ikkje stemmer. Systemet er utdatert og lite oppegåande om du spør meg.

Det finnes sikkert rikelig med slike eksempel. Og dersom ein elev vil gå på skule på feil side av fylkesgrensa, så må han eller ho gjennom ein del byråkrati og ha ein solid porsjon flaks. Det handlar ikkje om kva vedkommande har jobba for...

Å ha møtt denne problematikken ikkje berre ein gong, men ganske mange gonger i løpet av dei siste 20 åra, gjer at eg har tenkt at dette er ikkje ein måte å sørge for skulelyst og god utdanning for ungdommane våre. Å ha noko å jobbe mot, som ikkje blir stoppa av ei fylkesgrense eller vrange byråkrater med eit stramt budsjett, er viktig for motivasjonen. Å oppleve at det er eit reint sjansespel å komme inn der ein ynskjer å gå, er ikkje så veldig motiverande - det kan dei aller fleste av oss forstå..

Skal det vere opp til hellet
eller skal det avgjerast av kva ein har
jobba mot og har talent for?

Så spørsmålet eg sit med er: Er det ikkje snart på tide å innføre fritt skuleval? Der du kjem inn ut frå kva du har prestert - ikkje ut frå kva side av fylkesgrensa du kjem frå? Kanskje vil ei slik ordning gjere noko med motivasjonen både for elev og lærar, når konkurransen kan påvirke kvar ein endar. Det er jo ikkje verre enn å seie at fylkeskommunen har ansvar for å betale ein bestemt sum pr. elev, enten den går på skule i fylket eller i eit anna fylke og så må resten dekkast av stipend og lån. Det vil jo vere økonomisk og påkjenningsmessig bedre for eleven at ein kan søke på og jobbe mot å få gå på nærmaste alternativ... Kanskje kan ein seie at dette berre gjeld spesialiserte linjer i første omgong, slik at vanleg allmennfag har samme reglar som før og gjev elevar mulighet til å komme inn på skulen nærmast heime nærmast uavhengig av karakterar? Eg forstår ikkje at dette skal vere så vanskelig å få til. Men så er no eg ei enkelt sjel...

Smerte

For to år og nokre dagar sidan gjekk eg og ei venninne bortover gata i Pattaya. Plutselig foretar eg eit slowmotion-fall ned ein liten bakke. Ingen av oss forstod heilt korleis det gjekk til, men begge er rimelig enige om korleis det må ha sett ut. Det skjedde berre nokre minutt etter at eg hadde vore og fått fiksa neglene mine, og sidan eg skulle rett heim i bryllup dagen derpå, så var eg meir opptatt av å beholde dei fine neglene enn å ta meg for. Ein kan av og til lure på korleis ei kvinne si hjerne fungerer.... Men eg følte meg heldig, eg hadde berre fått nokre skrubbsår og ein litt sår fot.

legg merke til neglene..

Eit par dagar seinare kledde eg meg opp og gjekk i bryllaup til ein god venn. Sjølvsagt stilte eg i hæler..
Det heile resulterte i at den såre foten hovna noko helselaust opp. Eg fann ut at eg måtte på legevakta. Og der tok dei røntgen og fann ut at det sikkert berre var eit vanleg overtrakk. Det samme konkluderte fastlegen min med då eg spurte om det var vanleg å ha lenge vondt litt under eit halvår seinare.

Pipa fekk derimot ein annan lyd då eg kom inn til helsesjekk før utreisa i sjømannskyrkja, og nemnde at foten framleis var vond - særleg dersom eg prøvde meg på litt trening. Då var det plutselig MR, og når fastlegen ringer kl.19.15 på ein fredagskveld då veit du at det neppe er gode nyheter i sikte. Skaden var meir omfattande og ville føre til at eg ville miste ballanseevne i venstre fot om nokre år dersom eg ikkje fekk meg ein aldri så liten operasjon.

Alltid optimist!

Så 6.juni låg eg på operasjonsbordet og fekk eit lite arr ved venstre ankel. Sidan har eg humpa rundt med gips, støvel og krykker. Eg har vore tvinga til å ta livet med ro og stole på at eg får hjelp frå andre.
Og eg har fått tenke ein del - og noko av det eg har tenkt ein del på er smerte.

For ein del år sidan var det veldig populært å lese om enneagrammet i miljøet eg vanka.  Enneagrammet handlar om 9 personlighetstypar, og du kan lese meir om det ein annan plass. Eg lærte litt om meg sjølv med å lese om det. Etter nokre runder med meg sjølv (og nokre andre) blei det ganske klart at eg er ein rimelig opplagt sjuar. Sjuaren har mange positive trekk, men noko som er framtredande er at ein sjuar ikkje likar smerte og prøvar å unngå det, gjerne ved teknikker som å fortrenge eller å fokusere på noko anna som gjer livet lyst og lett.

Aldri så galt....

Men i sommar har eg vorte nøydd til å kjenne på smerte og å forholde meg til det. Og eg har lært mykje. Og mykje av den fysiske smerten kan ha parallellar i følelseslivet - den smerten som ingen ser...

For det første er det viktig å innrømme at noko gjer vondt. Hadde eg vore ærleg med meg sjølv hadde eg innsett at den vonde ankelen ikkje var noko vanleg overtrakk, for det har eg gjort to gonger før og veit korleis det oppleves. Då hadde eg sagt til legen at det ikkje var vondt på samme måte eller på samme plass som sist, og kanskje hadde det ikkje gått så lenge før ting vart skikkelig undersøkt.
Ein kan ikkje finne ut kva som gjer vondt dersom ein ikkje vil innrømme at ein har vondt. Det gjeld også dersom vi ikkje vil forholde oss til smerten ved at nokon har såra oss eller at nokon har gått bort. Det er lettare å springe og gøyme følelsane i andre ting, som for eksempel trening, ting eller mat. Særleg dersom ein føler at ein ikkje har rett til at noko skal gjere vondt lenger... Men kven har sagt at du ikkje har rett til det?

For det andre er det viktig å ta smerten på alvor. Eg er ikkje god på det. Eg likar ikkje å ha vondt. Eg vil være frisk. Og eg er rimelig god på å fornekte smerte. Eg er sta og har ei viljekraft som overgår smerteterskelen. Eg klistrar på eit smil og er glad på utsida, sjølv om eg føler at no revnar det fullstendig på innsida. Ein kan aldri få den behandlinga ein treng dersom ein ikkje tek eigne følelsar og opplevingar på alvor. Ofte kan dette ha ein samanheng med korleis folk rundt ein ser på det. Eller korleis ein føler at folk rundt ein ser på det. Når ein har mista nokon som var umistelige - når må ein slutte å snakke om det? Når nokon har såra ein djupt - kva tid må ein gje slepp? Når ein har kjærleikssorg - når er det normalt å komme seg vidare? Eller når ein har gjort noko ufattelig dumt og det sit som ein kjempestor og vond klump i magen - når skal den følelsen gå over? Ofte tenker vi at vi blir ei belastning for dei rundt oss dersom vi ikkje kjem oss vidare når vi føler det er forventa. Men er det ikkje litt motsatt? At vi blir ei belastning dersom vi ikkje bearbeider og tek oss sjølv på alvor før vi går vidare?

Det tredje er at ting tar tid. Eg er av typen som helst skulle vore frisk i går. At eg no, over 6 veker etter operasjon framleis har ein hoven fot som ikkje kan belastast fullt er svært frustrerande. Og når eg veit at framtidsutsiktene sansynligvis er 6 veker til før eg kan kaste krykkene, 6 månader før eg kan belaste meir enn normal gange og eit år før eg er nokonlunde smertefri så kjenner eg at det ikkje heilt står til personligheta mi. Og eg vil gjerne berre fortrenge og begynne å gå igjen.. Men eg veit at dersom eg ikkje gjev det tida det treng til å gro skikkelig sammen og få tilbake fleksibilitet, så vil eg mest sansynlig måtte gjere samme greia ein gong til.. Og det er viktig å gje seg sjølv den kvila kroppen treng. Eg likar ikkje å innrømme det, men dei siste seks vekene har eg hatt eit mykje større behov for kvile og ro enn normalt - eg har jo ikkje eingong orka å blogge sjølv om eg berre har vore i ro her heime på Stadt...

Eg trur det er slik med ting i følelseslivet og. Når sorg, sakn, smerte over å ha blitt såra eller å ha gjort noko dumt sit i kroppen, så må vi ta det på alvor og gje det tid. Og den tida eg treng er ikkje nødvendigvis den same tida som du treng - kanskje er den lenger, kanskje er den kortare.

Ein dørstokk kan føles uoverkommelig første dag
på krykker, men med trening så går det
leikande lett.. 

Det fjerde eg har lært handlar om å sette ord på det.
Eg trur det farlegaste vi gjer er å slutte å snakke om det som gjer vondt. Eg er himla dårleg på å sette ord på følelsar. Det vil seie: Eg er himla dårleg på å sette ord på dei vonde følelsane. Eg set heller i gang med ulike prosjekt og held meg sjølv i aktivitet, ja, og så gløymer eg gjerne å ete. Særdeles lite lurt. Eg trur vi alle har ulike ting vi rømmer inn i når ting gjer vondt. Og dette blir forsterka dersom vi føler at vi ikkje har nokon plass å gå med det vonde. Det er faktisk viktig å få snakke om det - og av og til sit det vonde så djupt at vi faktisk treng litt meir hjelp enn gode venner ved kjøkkenbordet. Det kan vere vanskelig å sjå sjølv, og då må vi som står rundt vere ein god venn som seier frå med omsorg og prøver å finne måtar å få hjelp på.

Sakte, men sikkert...

Det femte kan vere like utfordrande, for det handlar om å tru på at det blir bedre. Akkurat no er mi største frykt at eg ikkje blir bedre. At eg plutselig ikkje greier å bli bra i foten. Av og til opplever vi ting i livet som gjer så vondt at vi ikkje trur vi skal greie å komme gjennom det eller over det. Men av ein eller annan gang så kjem vi oss i gjennom det meste. Nokre arr blir det, og ofte vil det vere områder som gjer vondt når ein berører det - men dei fleste opplever at livet går vidare og ein kjem klokare og sterkare ut av det som var så vanvittig vondt, sjølv om ein kan føle seg svak og liten når ein er midt i det.

Og kanskje er det på grunn av det sjette - at vi alle treng nokon som hjelper oss. Å vere avhengig av folk som køyrer meg og ber ting for meg er ei ny erfaring for meg. Det er ikkje ei erfaring eg set altfor stor pris på å måtte gå gjennom, for eg likar å klare meg sjølv. Men det er noko eg er uendeleg takknemlig for at eg har fått erfare. Det har nemlig vorte mange kjekke bilturar, gode samtaler og mykje omsorg som eg føler eg ikkje har gjort meg fortjent til men som har varma langt, langt inn i hjerterota. Eg har fått erfare at eg har familie og venner rundt meg som stiller opp, som bryr seg og som vil meg godt. Og det er kanskje den erfaringa mange av oss opplever: Dersom vi vågar å vere ærlege med smerten, både til oss sjølve og andre, så får vi sjå at det er mange der ute som bryr seg - og som gjerne gjev oss ei hand dersom vi spør om hjelp.

Vi treng alle litt hjelp med
børa av og til... ;)

Og det siste eg har tenkt på når det gjeld smerte er at smerte egentlig er noko bra. Kanskje ein merkeleg ting å konkludere med, men det at vi har vondt når vi har skada oss er noko som fortel oss at vi treng å stoppe opp og ta situasjonen på alvor. Når eg no er i helbredelsesprosessen så er smerten det som fortel meg kor mykje eg kan tøye ankelen, dersom eg ikkje kjende smerten så ville eg kanskje ta opp igjen skaden..

Slik er det også med følelsane - Smerte over at nokon har gjort oss urett eller over at vi har gjort nokon urett lærer vi noko om korleis vi vil bli behandla og korleis vi skal behandle andre. Og smerten vi kjenner når vi mister nokon, er kanskje den vakraste smerten, for i den smerten ligg kjærleiken og ulmar og viser oss at vi faktisk har fått del i det største og vakraste eit menneske kan få oppleve.

Så kanskje er ikkje smerte så farleg likevel, berre utfordrande og ein smule krevande? Kanskje har den noko den vil fortelle oss - om å ta vare på oss sjølve, menneska rundt oss og kjærleiken?